Zaburzenia erekcji: profilaktyka, diagnostyka i kiedy iść do lekarza
Zaburzenia erekcji wciąż bywają tematem wstydliwym, choć dotyczą milionów mężczyzn, także młodych i aktywnych fizycznie. Dla osób trenujących bywają szczególnie zaskakujące – przecież sport ma wspierać zdrowie. Tymczasem przyczyną mogą być zarówno ukryte choroby naczyniowe, jak i skutki stosowania środków hormonalnych czy przewlekły stres. Redakcja wyjaśnia, jak zapobiegać problemowi, jak wygląda diagnostyka i kiedy wizyta u lekarza nie powinna być odkładana.
Czym są zaburzenia erekcji
O zaburzeniach erekcji mówimy wtedy, gdy mężczyzna przez dłuższy czas ma trudności z osiągnięciem lub utrzymaniem wzwodu wystarczającego do satysfakcjonującej aktywności seksualnej. Pojedyncze epizody, np. po alkoholu czy w sytuacji silnego stresu, są normalne i nie oznaczają choroby.
Erekcja jest złożonym procesem, w którym uczestniczą naczynia krwionośne, nerwy, hormony i psychika. Pod wpływem bodźca seksualnego w ciałach jamistych prącia uwalniany jest tlenek azotu, który rozkurcza mięśnie gładkie naczyń. Krew napływa do prącia, a jednocześnie ograniczony zostaje jej odpływ.
Zaburzenie któregokolwiek z tych elementów może skutkować problemami ze wzwodem. Dlatego zaburzenia erekcji są często objawem, a nie samodzielną chorobą – sygnałem, że coś dzieje się w układzie krążenia, nerwowym lub hormonalnym.
W klasycznym badaniu Massachusetts Male Aging Study częstość zaburzeń erekcji rosła wyraźnie z wiekiem. Problem nie dotyczy jednak wyłącznie starszych mężczyzn – u młodszych częściej odgrywają rolę czynniki psychiczne, styl życia i stosowane substancje.
Najczęstsze przyczyny
Przyczyny zaburzeń erekcji dzieli się zwykle na organiczne, psychogenne i mieszane. W praktyce u wielu mężczyzn występuje kilka czynników jednocześnie.
| Grupa przyczyn | Przykłady | Charakterystyczne cechy |
|---|---|---|
| Naczyniowe | Miażdżyca, nadciśnienie, cukrzyca, palenie tytoniu | Stopniowy początek, słabsze erekcje poranne |
| Hormonalne | Niski testosteron, hiperprolaktynemia, choroby tarczycy | Często spadek libido |
| Związane z substancjami | Sterydy anaboliczne, niektóre leki przeciwdepresyjne i nadciśnieniowe, alkohol | Związek czasowy z przyjmowaniem lub odstawieniem |
| Neurologiczne | Urazy kręgosłupa, stwardnienie rozsiane, neuropatia cukrzycowa | Inne objawy neurologiczne |
| Psychogenne | Stres, lęk przed niepowodzeniem, depresja, problemy w związku | Nagły początek, zachowane erekcje nocne i poranne |
Szczególne miejsce zajmują sterydy anaboliczne. W trakcie ich stosowania libido bywa podwyższone, ale po odstawieniu zahamowana własna produkcja testosteronu może prowadzić do długotrwałego hipogonadyzmu, spadku libido i zaburzeń erekcji. Kanayama i współpracownicy opisali, że u części mężczyzn objawy utrzymują się przez wiele miesięcy.
U sportowców wytrzymałościowych z bardzo dużą objętością treningu i przewlekłym deficytem energii również może dochodzić do obniżenia testosteronu i libido. Jazda na rowerze przez wiele godzin na niedopasowanym siodełku bywa z kolei związana z uciskiem nerwów i naczyń krocza.
Erekcja jako wskaźnik zdrowia serca
Tętnice prącia mają mniejszą średnicę niż tętnice wieńcowe. Dlatego zmiany miażdżycowe mogą wcześniej dawać objawy w postaci zaburzeń erekcji niż bólu w klatce piersiowej. Badania wykazały, że u wielu mężczyzn z chorobą wieńcową problemy z erekcją pojawiły się kilka lat przed objawami sercowymi.
W analizie danych z badania Prostate Cancer Prevention Trial (Thompson i wsp., 2005) mężczyźni z zaburzeniami erekcji mieli w kolejnych latach wyższe ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych. Autorzy uznali zaburzenia erekcji za sygnał, który powinien skłaniać do oceny ryzyka sercowego.
To sprawia, że wizyta u lekarza z powodu zaburzeń erekcji może być szansą na wczesne wykrycie nadciśnienia, cukrzycy czy zaburzeń lipidowych – zanim dojdzie do zawału lub udaru.
Dla osób trenujących jest to ważna informacja: dobra kondycja nie wyklucza miażdżycy, szczególnie przy obciążeniach rodzinnych, paleniu tytoniu lub stosowaniu substancji pogarszających profil lipidowy.
Profilaktyka: co można zrobić samemu
Wiele czynników ryzyka zaburzeń erekcji można modyfikować. Metaanaliza Gupty i współpracowników z 2011 roku wykazała, że zmiana stylu życia i kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego wiązały się z poprawą funkcji erekcyjnej. W badaniu Esposito z 2004 roku u otyłych mężczyzn redukcja masy ciała i zwiększenie aktywności fizycznej poprawiły funkcję seksualną.
- Regularna aktywność fizyczna, w tym trening wytrzymałościowy.
- Utrzymanie prawidłowej masy ciała i obwodu talii.
- Rzucenie palenia tytoniu.
- Ograniczenie alkoholu.
- Kontrola ciśnienia, glukozy i lipidów.
- Odpowiednia ilość snu i radzenie sobie ze stresem.
- Unikanie sterydów anabolicznych i innych środków hormonalnych bez wskazań medycznych.
Osoby jeżdżące dużo na rowerze mogą ograniczyć ucisk krocza dobierając odpowiednie siodełko, jego ustawienie i robiąc przerwy w długich treningach.
Warto też zadbać o komunikację w związku. Lęk przed niepowodzeniem potrafi sam w sobie podtrzymywać problem, nawet gdy pierwotna przyczyna już ustąpiła.
Diagnostyka i kiedy iść do lekarza
Pierwszym krokiem może być lekarz rodzinny, urolog lub androlog. Diagnostyka zaczyna się od szczegółowego wywiadu: od kiedy trwa problem, czy występują erekcje poranne, jakie leki i substancje są przyjmowane, jak wygląda styl życia. Lekarz może poprosić o wypełnienie kwestionariusza IIEF.
Standardowo zleca się badania krwi: glukozę lub HbA1c, lipidogram, testosteron całkowity oznaczony rano, a w zależności od sytuacji także prolaktynę, LH, TSH i parametry nerkowe. Ważny jest pomiar ciśnienia tętniczego. W wybranych przypadkach wykonuje się badanie dopplerowskie naczyń prącia.
Do lekarza warto zgłosić się, gdy problem utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni lub powraca, pojawił się po odstawieniu środków hormonalnych, towarzyszy mu spadek libido, zmęczenie lub objawy depresji, a także gdy występuje u mężczyzny z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego.
Pilnej pomocy medycznej wymaga ból w klatce piersiowej lub duszność podczas aktywności seksualnej, a także bolesna erekcja utrzymująca się ponad cztery godziny (priapizm). Leki na zaburzenia erekcji są w Polsce dostępne na receptę, a część także bez recepty w niskiej dawce – nie wolno ich łączyć z azotanami stosowanymi w chorobie wieńcowej.
Wnioski redakcji
Zaburzenia erekcji są częste i dotyczą także mężczyzn aktywnych fizycznie. Najczęściej mają podłoże naczyniowe, hormonalne, psychiczne lub mieszane.
Problemy ze wzwodem mogą wyprzedzać objawy choroby serca o kilka lat, dlatego warto traktować je jako ważny sygnał zdrowotny.
Zdrowy styl życia, kontrola czynników ryzyka i unikanie sterydów anabolicznych to najskuteczniejsza profilaktyka. Przy utrzymujących się objawach należy zgłosić się do lekarza.
Polecamy także nasze artykuły o objawach niskiego testosteronu, o odbudowie osi hormonalnej po odstawieniu sterydów oraz o badaniach kardiologicznych dla osób trenujących.
Bibliografia
- Feldman HA, Goldstein I, Hatzichristou DG, Krane RJ, McKinlay JB. Impotence and its medical and psychosocial correlates: results of the Massachusetts Male Aging Study. J Urol. 1994;151(1):54–61.
- Thompson IM, Tangen CM, Goodman PJ, et al. Erectile dysfunction and subsequent cardiovascular disease. JAMA. 2005;294(23):2996–3002.
- Gupta BP, Murad MH, Clifton MM, et al. The effect of lifestyle modification and cardiovascular risk factor reduction on erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis. Arch Intern Med. 2011;171(20):1797–1803.
- Esposito K, Giugliano F, Di Palo C, et al. Effect of lifestyle changes on erectile dysfunction in obese men: a randomized controlled trial. JAMA. 2004;291(24):2978–2984.
- Rosen RC, Riley A, Wagner G, et al. The international index of erectile function (IIEF): a multidimensional scale for assessment of erectile dysfunction. Urology. 1997;49(6):822–830.
- Kanayama G, Hudson JI, DeLuca J, et al. Prolonged hypogonadism in males following withdrawal from anabolic-androgenic steroids: an under-recognized problem. Addiction. 2015;110(5):823–831.
- Montorsi F, Briganti A, Salonia A, et al. Erectile dysfunction prevalence, time of onset and association with risk factors in 300 consecutive patients with acute chest pain and angiographically documented coronary artery disease. Eur Urol. 2003;44(3):360–364.
